Steenmarters
De steenmarter is in Friesland een veel voorkomende en beschermde diersoort. Dat neemt niet weg dat de steenmarter verantwoordelijk is voor veel schade en overlast. Hij bijt kabels stuk onder de motorkap en kan eenmaal in huis voor veel problemen zorgen. Slapeloze nachten door geluidsoverlast is er daar één van. Maar doordat de steenmarter prooidieren mee het huis in neemt en zijn behoefte doet, kan dit ook leiden tot stank maar ook vliegenoverlast. Daarnaast kunnen ze veel schade aanbrengen aan met name isolatiemateriaal onder het dak en in de spouwmuur. En het idee een ongewenst huisdier in huis te hebben ten grote van een kat is ook geen prettige gedachte.
Bestrijding Service Friesland heeft zich gespecialiseerd in het weren van deze ongemanierde logé. Bestrijden van de steenmarter is door de beschermde status niet toegestaan. Er zijn echter wel manieren om de steenmarter buiten de deur te krijgen en te houden. Neem daarom bij overlast door steenmarters in huis direct contact op met Bestrijding Service Friesland voor een inspectie door te bellen met 06 43064444 of laat je contactgegevens zodat wij contact op kunnen nemen.
Steenmarter in huis
Wil je net gaan slapen, lijkt het wel of er iemand op het dak rondbanjert. Of is het toch onder de pannen? In de spouw? De kruipruimte? Wat gebeurt daar! Als je een steenmarter in huis hebt, lijkt het soms wel of er een inbreker bezig is, zoveel kabaal kan het maken. Of het nu gaat om nieuwbouw, oudbouw of verbouwde woningen, er zijn in veel gevallen gebreken aanwezig waar de steenmarter dankbaar gebruik van maakt. Gebrekkig dakbeschot, open spouwmuren, open ventilatieroosters of slecht afgesloten overgangen bij aanbouwen of dakkapellen en wolfskappen. De steenmarter is een vasthoudende en lenige opportunist die aan een opening van 5 centimeter voldoende heeft om binnen te komen. Als je "geluk" hebt komt de steenmarter alleen een nachtje slapen maar met een beetje pech gebruiken ze de zolder als kraamkamer met alle geluids en stankoverlast van dien.
Bij Bestrijding Service Friesland weten we waar we naar moeten zoeken als het om steenmarteroverlast gaat. We brengen de gebreken in kaart, de steenmarteractiviteit kan met wildcamera's worden vastgelegd en we kunnen de noodzakelijke weringswerkzaamheden uitvoeren die ervoor zorgen dat de steenmarter zijn of haar heil ergens anders moet gaan zoeken. Door gebruik te maken van hoogwaardig marterbestendig materiaal wordt het huis "marterproof" gemaakt. Aangezien voorkomen nog altijd beter is dan genezen, kan er ook preventief een inspectie worden uitgevoerd om te bepalen hoe steenmarterbestendig uw woning is.
Filmpje Steenmarter Leeuwarden
Filmpje Steenmarter Heerenveen
Filmpje Steenmarter Drachten
Filmpje Steenmarter Franeker
Filmpje klimmende steenmarter langs regenpijp
Filmpje spelende steenmarter in nok boerderij
Waarom steenmarters weren
-
Steenmarters veroorzaken geluidsoverlast
-
Steenmarters veroorzaken stankoverlast door prooien en uitwerpselen
- Steenmarters veroorzaken schade aan isolatie, kabels en leidingen
Steenmarter verjagen
Het internet staat vol met huis-tuin-en-keukenmiddelen die steenmarters moeten verjagen. WC blokjes, hondenharen, in ammoniak gedrenkte doekjes, piepende en flitsende apparaten, radio de hele nacht op vol volume. Deze maatregelen kunnen helpen maar meestal alleen als je nog nooit last van steenmarters hebt gehad. De territoriumdrift van steenmarters is in veel gevallen sterker dan de middelen die worden ingezet. Daarnaast werken deze middelen vaak maar tijdelijk en blijf je in de weer om ze met kunst en vliegwerk buiten de deur te houden. Beter is het ervoor te zorgen dat ze überhaupt niet meer binnen kunnen komen. Weren is daarbij de beste en duurzaamste oplossing. Bestrijding Service Friesland komt graag langs om een inspectie uit te voeren, te informeren en te adviseren en indien gewenst de noodzakelijke werkzaamheden uit te voeren.Steenmarter doden
De overlast die steenmarters veroorzaken drijven mensen soms tot het uiterste. In dit geval het vangen of vergiftigen van de steenmarter. Het vangen en doden van steenmarters is wettelijk niet toegestaan. Alleen de provincie Fryslân verstrekt in het geval van te grote predatiedruk in weidevogelgebieden vrijstellingen aan beheerorganisaties om onder voorwaarden steenmarters weg te vangen. Het vangen van een steenmarter is vanwege de voorzichtige aard van het beestje ook niet zomaar gedaan en lost het probleem alleen maar tijdelijk op. Zolang de toegangswegen van een steenmarter blijven bestaan, is het wachten op de volgende steenmarter. Omdat ze erg territoriaal zijn, weten ze vaak wel wie hun buren zijn. Daardoor hebben ze het ook snel in de gaten als deze niet meer aanwezig is. Deze marter pikt het geurspoor van z'n voorganger maanden later ook nog op dus leidden deze hem rechtstreeks naar de nog toegankelijke toegangswegen. Daarom is weren uiteindelijk de oplossing om voor de lange termijn steenmartervrij te worden of te blijven.
Weringsmaatregelen steenmarter
Vanwege de grote schade die steenmarters aan kunnen richten aan onder andere isolatiemateriaal in de spouwmuur en onder het dakbeschot is het noodzakelijk om hier de juiste wering aan te brengen die echt "hufterproof" is. Stevig gaas of roosters voor openingen in de gevel maar zeker ook een goede bescherming van de dakpannen en het dakbeschot. Zowel bij de dakgoot als bij dakkapellen, schoorstenen en dakdoorvoeren.
Voordelen van marterwering door Bestrijding Service Friesland
- Sterk en duurzaam en hoogwaardig materiaal
- Maatwerk voor elke situatie
- Geen schade of geluidshinder onder de pannen
Kosten marterwering
Aangezien iedere situatie om een andere aanpak vraagt, is de prijs afhankelijk van de te nemen weringsmaatregelen. Na een eerste inspectie en inventarisatie bespreken we het plan van aanpak. Vaak kan er direct begonnen worden met het weren van de steenmarter. Als dit vanwege de omvang van de werkzaamheden niet mogelijk is, ontvang je een duidelijke offerte met de te verwachten kosten. Je weet van tevoren waar je aan toe bent, zonder verrassingen achteraf!
Meer over marters
In de provincie Friesland gaat het bij overlast van marters bijna altijd om de steenmarter. In sommige gevallen kan het ook om een boommarter gaan. Qua schade, overlast en wering maakt het echter weinig verschil. Maar voor diegene die zich toch wat meer wil verdiepen in deze twee roofdieren hebben we nog wat aanvullende informatie verzameld.
Steenmarter (martes foina)
Hoe herkent u een steenmarter?
De steenmarter heeft ongeveer het formaat van een slanke kat, maar staat lager op zijn poten en heeft een slanker postuur. De poten lijken daardoor wat korter en hij lijkt als het ware aan de grond te kleven als hij loopt of rent. Hij is te herkennen aan zijn donker vaalbruine vacht met een gevorkte witte bef die doorloopt tot op de voorpoten, en een lange, ruige pluimstaart die ongeveer een derde van de totale lichaamslengte beslaat. De ondervacht is grijswit tot wit van kleur. De oren zijn vrij klein, aan de randen dun behaard en geplaatst als het ware op de zijkant van de kop. De neus is licht vleeskleurig en het snuitgedeelte tussen neus en oren is veel lichter van kleur dan de poten. De voetzolen zijn onbehaard.
Mannetjes zijn iets groter dan vrouwtjes. De kop-romplengte bij mannetjes bedraagt 40 tot 52 centimeter, bij vrouwtjes 37 tot 48 centimeter. De staart meet 20 tot 26 centimeter bij mannetjes en 20 tot 25 centimeter bij vrouwtjes. De achterpoot is bij beide geslachten 68 tot 90 millimeter. Het gewicht loopt uiteen van 1400 tot 2100 gram bij mannetjes en 900 tot 1700 gram bij vrouwtjes.
De aanwezigheid van steenmarters verraadt zich ook door hun uitwerpselen, die vaak haren, veren, botresten en pitten bevatten. De keutels zijn maximaal 8 tot 10 centimeter lang en 10 tot 12 millimeter dik, lusvormig en lopen vaak in een punt uit. Het oppervlak heeft een gevlochten, gedraaide tot gladde of kruimelige structuur, afhankelijk van het gegeten voedsel. Bij veel gebruikte slaapplaatsen en nesten tref je latrines aan, maar meestal liggen de keutels los verspreid. Ze dienen als markering voor zichzelf én als waarschuwing voor soortgenoten. Tref je dit soort sporen aan op de zolder, in de kruipruimte of onder het dakbeschot, dan is de kans groot dat je een actieve steenmarter als onderhuurder hebt.
Leefwijze en gedrag
De steenmarter is een nachtdier dat het gehele jaar elke nacht gemiddeld 6 uur actief is, vrouwtjes tot 6 uur, mannetjes tot 8 uur. Overdag slaapt hij op zeer goed verborgen plaatsen en zo vast dat je er overdag niets van merkt. Als slaapplaats maakt hij buiten gebruik van takkenhopen, houtstapels, boomholtes, dichte struwelen. Maar in huizen en gebouwen zoekt de marter naar loze ruimten zoals gootbakken, knieschotten, plafonds, zolders of in kruipruimten. Binnen zijn territorium heeft hij meerdere plaatsen ter beschikking, waarvan hij er doorgaans 3 tot 5 regelmatig gebruikt. De steenmarter is een zeer behendige klimmer en weet vrijwel alle verborgen ruimten boven en onder de begane grond te ontdekken. Bij rieten daken bijvoorbeeld, detecteerd de marter luchtstromen zodat loze ruimten worden opgespoord en zich een weg naar binnen baant.
De steenmarter zoekt zijn voedsel in structuurrijke groenstroken en is in agrarische gebieden, landelijke dorpen en op en bij boerenerven te vinden, maar ook in verstedelijkte gebieden. Van hartje Leeuwarden, de havens van Harlingen en in woonwijken. De verspreiding is de laatste decennia sterk in oppervlakte maar ook in geschiktheid voor steenmarters toegenomen. Hij voedt zich met knaagdieren zoals muizen en ratten, konijnen, hazen en zelfs egels. Vogels, eieren, kevers en rupsen staan ook op het veelzijdige menu. In de zomer- en herfstmaanden eten ze ook veel vruchten en bessen en soms voedsel van de mens, zoals brood. Ook vetbollen laten ze niet links liggen. Bijna alles op het menu van een steenmarter is in de buurt van mensen ruim voorradig, wat verklaart waarom hij steeds vaker in en rondom de bebouwde kom wordt gesignaleerd. De steenmarter moet zelf oppassen voor vossen en honden. In open terrein zijn dit de voornaamste natuurlijke vijanden. Door het verkeer vallen veel slachtoffers. De steenmarter kan 10 jaar oud worden.
Steenmarters zijn sterk territoriaal en dulden geen soortgenoten van hetzelfde geslacht in hun territorium, dat ze hun hele leven bezetten. De grootte van het territorium varieert sterk: bij vrouwtjes van ongeveer 10 tot 150 hectare, bij mannetjes van 50 tot 500 hectare. Het territorium van een mannetje kan daarmee dat van meerdere vrouwtjes overlappen. Contact is er vrijwel alleen tijdens de paartijd, die loopt van juni tot begin augustus.
De jongen worden geboren in maart en april na een verlengde draagtijd en worden uitsluitend door de moeder grootgebracht. Het aantal jongen varieert van 1 tot 4. Bij de geboorte zijn ze onbehaard en na ongeveer 1 maand gaan de ogen open. Vanaf 6 weken krijgen ze naast moedermelk ook vast voedsel aangeboden en ze worden 6 tot 8 weken gezoogd. De jongen zijn erg speels, net als jonge katten, en soms luidruchtig — wat geluidsoverlast kan veroorzaken als ze op zolders van bewoonde huizen verblijven. Na 4 tot 5 maanden zijn ze zelfstandig en worden ze door de moeder weggejaagd. Dat gaat er niet zachtzinnig aan toe. De nestplaats is vrijwel altijd verscholen en onbereikbaar voor andere dieren, vaak hoog in woningen of gebouwen tussen het dakbeschot, maar ook wel onder grote takkenhopen.
De steenmarter maakt weinig geluid. Bij tevredenheid of opwinding kan hij mekkerende of tokkende geluiden maken. Bij angst of opwinding zijn grommende en schreeuwende geluiden mogelijk. Bij confrontaties tussen dieren kunnen ze snijdend krijsen. Jonge dieren op de nestplaats maken vaak piepende geluiden — een veelgehoorde klacht bij mensen die onverwacht een kraamkamer op zolder hebben.
Boommarter (martes martes)
Hoe herkent u een boommarter?
De boommarter lijkt sterk op de steenmarter maar is ranker van bouw en heeft iets langere poten. In de zomer is de vachtkleur koffiebruin, in de winter kastanjebruin. De ondervacht is lichtbruin en in de wintervacht afgescheiden van de dekharen door een wat lichter gekleurde band. Het meest kenmerkende verschil met de steenmarter zit in de keelvlek: die is bij de boommarter meestal gelig tot oranje van kleur, soms ook wit en kan klein en rond zijn maar ook doorlopen tot ver op borst en voorpoten. Bij de steenmarter is de bef altijd wit en gevorkt. De poten zijn altijd veel donkerbruiner van kleur dan de rest van het lichaam. De oren zijn gemiddeld bijna een centimeter groter dan die van de steenmarter, zitten meer boven op de kop en hebben meestal een lichte, redelijk behaarde rand. De nestjongen zijn eerst blauwgrijs van kleur en worden na enkele weken donkerbruin.
In maten: mannetjes hebben een kop-romplengte van 48 tot 53 centimeter, vrouwtjes 40 tot 45 centimeter. De staart meet 24 tot 28 centimeter bij mannetjes en 23 tot 26 centimeter bij vrouwtjes. De achterpoot is 80 tot 95 millimeter bij mannetjes en 85 tot 100 millimeter bij vrouwtjes. Het gewicht loopt uiteen van 1400 tot 2000 gram bij mannetjes en 850 tot 1300 gram bij vrouwtjes.
De uitwerpselen van de boommarter kunnen heel gemakkelijk worden verward met die van de steenmarter. Ze zijn 5 tot 10 centimeter lang en 1 tot 1,5 centimeter dik, groot van vorm als een vraagteken, maar meestal langwerpig en gedraaid met een gevlochten oppervlak en insnoeringen, uitlopend in een punt. In de zomer en herfst zijn pitten en schillen van vruchten te herkennen in de keutels.
Leefwijze en gedrag
De boommarter is overwegend nachtactief, maar soms zijn mannetjes in de ranstijd nog in de vroege ochtend actief. Ook vrouwtjes met opgroeiende jongen gaan vaak overdag op jacht. Hij komt hoofdzakelijk voor in beboste streken en heeft een voorkeur voor naald- en gemengd bos. Af en toe komt hij ook voor in de nabijheid van bebouwing, mits deze in of aan een bosrand ligt. In Nederland komen alleen voortplantende populaties voor op de Veluwe, Utrechtse Heuvelrug en de Drents-Friese wouden. Zwervers kunnen in vrijwel het gehele land worden aangetroffen, ook incidenteel in Friesland.
De boommarter is weinig trouw aan zijn slaapplaatsen: ruim 70% wordt maar één keer gebruikt. Meestal bevinden deze zich in bomen, vaak op oude vogel- of eekhoornnesten. Bij nat en koud weer worden ook konijnenholen gebruikt of kruipt hij in eekhoornnesten. Soms ook in boomholten. Vrouwtjes werpen hun jongen vrijwel altijd in holle bomen.
De territoria van mannetjes kunnen in grote aaneengesloten bosgebieden wel 1000 tot 2000 hectare groot zijn en kunnen die van meerdere vrouwtjes overlappen. Vrouwtjes hebben veel kleinere territoria die variëren van 200 tot 500 hectare. In een landschap met versnipperd liggende bosjes kan een paar echter al leven in bosjes vanaf 50 tot 100 hectare.
Dieren leven solitair en de vrouwtjes verzorgen hun jongen helemaal alleen tot ze zelfstandig zijn. De ranstijd is in juni en juli. Jongen worden geboren in april na een verlengde draagtijd van 9 tot 10 maanden — de eigenlijke draagtijd is slechts 1 maand. Het aantal jongen varieert van 1 tot 4. Na 6 tot 7 weken worden ze gespeend en na 2,5 maand maken ze hun eerste uitstapjes. Na 4 tot 5 maanden zijn ze geheel zelfstandig en al na 1 jaar kunnen ze deelnemen aan de voortplanting.
Het voornaamste voedsel bestaat uit kleine zoogdieren zoals muizen en jonge konijnen, vogels en in de zomer en herfst veel vruchten en bessen zoals bosbessen en vogelkers. In de nazomer wordt ook regelmatig wespenbroed gegeten. De boommarter heeft weinig natuurlijke vijanden. Jonge dieren die net uitlopen zijn echter zeer kwetsbaar en vallen nogal eens ten prooi aan vossen, honden en roofvogels zoals havik en buizerd. In het verkeer vallen ook veel slachtoffers, vooral onder dieren die op zoek zijn naar een eigen leefgebied.
De boommarter maakt weinig geluid. Jonge, hongerige boommarters kunnen klagende en jammerende geluiden maken die vaak doen denken aan vogels of uilen. Volwassen dieren kunnen bij opwinding kekkerende, klokkende en laagtonige brommende geluiden maken en bij angst een hoogtonige schreeuw of krijs.
De steenmarter is in Friesland een veel voorkomende en beschermde diersoort. Dat neemt niet weg dat de steenmarter verantwoordelijk is voor veel schade en overlast. Hij bijt kabels stuk onder de motorkap en kan eenmaal in huis voor veel problemen zorgen. Slapeloze nachten door geluidsoverlast is er daar één van. Maar doordat de steenmarter prooidieren mee het huis in neemt en zijn behoefte doet, kan dit ook leiden tot stank maar ook vliegenoverlast. Daarnaast kunnen ze veel schade aanbrengen aan met name isolatiemateriaal onder het dak en in de spouwmuur. En het idee een ongewenst huisdier in huis te hebben ten grote van een kat is ook geen prettige gedachte.
Bestrijding Service Friesland heeft zich gespecialiseerd in het weren van deze ongemanierde logé. Bestrijden van de steenmarter is door de beschermde status niet toegestaan. Er zijn echter wel manieren om de steenmarter buiten de deur te krijgen en te houden. Neem daarom bij overlast door steenmarters in huis direct contact op met Bestrijding Service Friesland voor een inspectie door te bellen met 06 43064444 of laat je contactgegevens zodat wij contact op kunnen nemen.
Steenmarter in huis
Wil je net gaan slapen, lijkt het wel of er iemand op het dak rondbanjert. Of is het toch onder de pannen? In de spouw? De kruipruimte? Wat gebeurt daar! Als je een steenmarter in huis hebt, lijkt het soms wel of er een inbreker bezig is, zoveel kabaal kan het maken. Of het nu gaat om nieuwbouw, oudbouw of verbouwde woningen, er zijn in veel gevallen gebreken aanwezig waar de steenmarter dankbaar gebruik van maakt. Gebrekkig dakbeschot, open spouwmuren, open ventilatieroosters of slecht afgesloten overgangen bij aanbouwen of dakkapellen en wolfskappen. De steenmarter is een vasthoudende en lenige opportunist die aan een opening van 5 centimeter voldoende heeft om binnen te komen. Als je "geluk" hebt komt de steenmarter alleen een nachtje slapen maar met een beetje pech gebruiken ze de zolder als kraamkamer met alle geluids en stankoverlast van dien.Bij Bestrijding Service Friesland weten we waar we naar moeten zoeken als het om steenmarteroverlast gaat. We brengen de gebreken in kaart, de steenmarteractiviteit kan met wildcamera's worden vastgelegd en we kunnen de noodzakelijke weringswerkzaamheden uitvoeren die ervoor zorgen dat de steenmarter zijn of haar heil ergens anders moet gaan zoeken. Door gebruik te maken van hoogwaardig marterbestendig materiaal wordt het huis "marterproof" gemaakt. Aangezien voorkomen nog altijd beter is dan genezen, kan er ook preventief een inspectie worden uitgevoerd om te bepalen hoe steenmarterbestendig uw woning is.
Filmpje Steenmarter Leeuwarden
Filmpje Steenmarter Heerenveen
Filmpje Steenmarter Drachten
Filmpje Steenmarter Franeker
Filmpje klimmende steenmarter langs regenpijp
Filmpje spelende steenmarter in nok boerderij
Waarom steenmarters weren
-
Steenmarters veroorzaken geluidsoverlast
-
Steenmarters veroorzaken stankoverlast door prooien en uitwerpselen
- Steenmarters veroorzaken schade aan isolatie, kabels en leidingen
Steenmarter verjagen
Het internet staat vol met huis-tuin-en-keukenmiddelen die steenmarters moeten verjagen. WC blokjes, hondenharen, in ammoniak gedrenkte doekjes, piepende en flitsende apparaten, radio de hele nacht op vol volume. Deze maatregelen kunnen helpen maar meestal alleen als je nog nooit last van steenmarters hebt gehad. De territoriumdrift van steenmarters is in veel gevallen sterker dan de middelen die worden ingezet. Daarnaast werken deze middelen vaak maar tijdelijk en blijf je in de weer om ze met kunst en vliegwerk buiten de deur te houden. Beter is het ervoor te zorgen dat ze überhaupt niet meer binnen kunnen komen. Weren is daarbij de beste en duurzaamste oplossing. Bestrijding Service Friesland komt graag langs om een inspectie uit te voeren, te informeren en te adviseren en indien gewenst de noodzakelijke werkzaamheden uit te voeren.Steenmarter doden
De overlast die steenmarters veroorzaken drijven mensen soms tot het uiterste. In dit geval het vangen of vergiftigen van de steenmarter. Het vangen en doden van steenmarters is wettelijk niet toegestaan. Alleen de provincie Fryslân verstrekt in het geval van te grote predatiedruk in weidevogelgebieden vrijstellingen aan beheerorganisaties om onder voorwaarden steenmarters weg te vangen. Het vangen van een steenmarter is vanwege de voorzichtige aard van het beestje ook niet zomaar gedaan en lost het probleem alleen maar tijdelijk op. Zolang de toegangswegen van een steenmarter blijven bestaan, is het wachten op de volgende steenmarter. Omdat ze erg territoriaal zijn, weten ze vaak wel wie hun buren zijn. Daardoor hebben ze het ook snel in de gaten als deze niet meer aanwezig is. Deze marter pikt het geurspoor van z'n voorganger maanden later ook nog op dus leidden deze hem rechtstreeks naar de nog toegankelijke toegangswegen. Daarom is weren uiteindelijk de oplossing om voor de lange termijn steenmartervrij te worden of te blijven.
Weringsmaatregelen steenmarter
Vanwege de grote schade die steenmarters aan kunnen richten aan onder andere isolatiemateriaal in de spouwmuur en onder het dakbeschot is het noodzakelijk om hier de juiste wering aan te brengen die echt "hufterproof" is. Stevig gaas of roosters voor openingen in de gevel maar zeker ook een goede bescherming van de dakpannen en het dakbeschot. Zowel bij de dakgoot als bij dakkapellen, schoorstenen en dakdoorvoeren.
Voordelen van marterwering door Bestrijding Service Friesland
- Sterk en duurzaam en hoogwaardig materiaal
- Maatwerk voor elke situatie
- Geen schade of geluidshinder onder de pannen
Kosten marterwering
Aangezien iedere situatie om een andere aanpak vraagt, is de prijs afhankelijk van de te nemen weringsmaatregelen. Na een eerste inspectie en inventarisatie bespreken we het plan van aanpak. Vaak kan er direct begonnen worden met het weren van de steenmarter. Als dit vanwege de omvang van de werkzaamheden niet mogelijk is, ontvang je een duidelijke offerte met de te verwachten kosten. Je weet van tevoren waar je aan toe bent, zonder verrassingen achteraf!
Meer over marters
In de provincie Friesland gaat het bij overlast van marters bijna altijd om de steenmarter. In sommige gevallen kan het ook om een boommarter gaan. Qua schade, overlast en wering maakt het echter weinig verschil. Maar voor diegene die zich toch wat meer wil verdiepen in deze twee roofdieren hebben we nog wat aanvullende informatie verzameld.
Steenmarter (martes foina)
Hoe herkent u een steenmarter?
De steenmarter heeft ongeveer het formaat van een slanke kat, maar staat lager op zijn poten en heeft een slanker postuur. De poten lijken daardoor wat korter en hij lijkt als het ware aan de grond te kleven als hij loopt of rent. Hij is te herkennen aan zijn donker vaalbruine vacht met een gevorkte witte bef die doorloopt tot op de voorpoten, en een lange, ruige pluimstaart die ongeveer een derde van de totale lichaamslengte beslaat. De ondervacht is grijswit tot wit van kleur. De oren zijn vrij klein, aan de randen dun behaard en geplaatst als het ware op de zijkant van de kop. De neus is licht vleeskleurig en het snuitgedeelte tussen neus en oren is veel lichter van kleur dan de poten. De voetzolen zijn onbehaard.
Mannetjes zijn iets groter dan vrouwtjes. De kop-romplengte bij mannetjes bedraagt 40 tot 52 centimeter, bij vrouwtjes 37 tot 48 centimeter. De staart meet 20 tot 26 centimeter bij mannetjes en 20 tot 25 centimeter bij vrouwtjes. De achterpoot is bij beide geslachten 68 tot 90 millimeter. Het gewicht loopt uiteen van 1400 tot 2100 gram bij mannetjes en 900 tot 1700 gram bij vrouwtjes.
De aanwezigheid van steenmarters verraadt zich ook door hun uitwerpselen, die vaak haren, veren, botresten en pitten bevatten. De keutels zijn maximaal 8 tot 10 centimeter lang en 10 tot 12 millimeter dik, lusvormig en lopen vaak in een punt uit. Het oppervlak heeft een gevlochten, gedraaide tot gladde of kruimelige structuur, afhankelijk van het gegeten voedsel. Bij veel gebruikte slaapplaatsen en nesten tref je latrines aan, maar meestal liggen de keutels los verspreid. Ze dienen als markering voor zichzelf én als waarschuwing voor soortgenoten. Tref je dit soort sporen aan op de zolder, in de kruipruimte of onder het dakbeschot, dan is de kans groot dat je een actieve steenmarter als onderhuurder hebt.
Leefwijze en gedrag
De steenmarter is een nachtdier dat het gehele jaar elke nacht gemiddeld 6 uur actief is, vrouwtjes tot 6 uur, mannetjes tot 8 uur. Overdag slaapt hij op zeer goed verborgen plaatsen en zo vast dat je er overdag niets van merkt. Als slaapplaats maakt hij buiten gebruik van takkenhopen, houtstapels, boomholtes, dichte struwelen. Maar in huizen en gebouwen zoekt de marter naar loze ruimten zoals gootbakken, knieschotten, plafonds, zolders of in kruipruimten. Binnen zijn territorium heeft hij meerdere plaatsen ter beschikking, waarvan hij er doorgaans 3 tot 5 regelmatig gebruikt. De steenmarter is een zeer behendige klimmer en weet vrijwel alle verborgen ruimten boven en onder de begane grond te ontdekken. Bij rieten daken bijvoorbeeld, detecteerd de marter luchtstromen zodat loze ruimten worden opgespoord en zich een weg naar binnen baant.
De steenmarter zoekt zijn voedsel in structuurrijke groenstroken en is in agrarische gebieden, landelijke dorpen en op en bij boerenerven te vinden, maar ook in verstedelijkte gebieden. Van hartje Leeuwarden, de havens van Harlingen en in woonwijken. De verspreiding is de laatste decennia sterk in oppervlakte maar ook in geschiktheid voor steenmarters toegenomen. Hij voedt zich met knaagdieren zoals muizen en ratten, konijnen, hazen en zelfs egels. Vogels, eieren, kevers en rupsen staan ook op het veelzijdige menu. In de zomer- en herfstmaanden eten ze ook veel vruchten en bessen en soms voedsel van de mens, zoals brood. Ook vetbollen laten ze niet links liggen. Bijna alles op het menu van een steenmarter is in de buurt van mensen ruim voorradig, wat verklaart waarom hij steeds vaker in en rondom de bebouwde kom wordt gesignaleerd. De steenmarter moet zelf oppassen voor vossen en honden. In open terrein zijn dit de voornaamste natuurlijke vijanden. Door het verkeer vallen veel slachtoffers. De steenmarter kan 10 jaar oud worden.
Steenmarters zijn sterk territoriaal en dulden geen soortgenoten van hetzelfde geslacht in hun territorium, dat ze hun hele leven bezetten. De grootte van het territorium varieert sterk: bij vrouwtjes van ongeveer 10 tot 150 hectare, bij mannetjes van 50 tot 500 hectare. Het territorium van een mannetje kan daarmee dat van meerdere vrouwtjes overlappen. Contact is er vrijwel alleen tijdens de paartijd, die loopt van juni tot begin augustus.
De jongen worden geboren in maart en april na een verlengde draagtijd en worden uitsluitend door de moeder grootgebracht. Het aantal jongen varieert van 1 tot 4. Bij de geboorte zijn ze onbehaard en na ongeveer 1 maand gaan de ogen open. Vanaf 6 weken krijgen ze naast moedermelk ook vast voedsel aangeboden en ze worden 6 tot 8 weken gezoogd. De jongen zijn erg speels, net als jonge katten, en soms luidruchtig — wat geluidsoverlast kan veroorzaken als ze op zolders van bewoonde huizen verblijven. Na 4 tot 5 maanden zijn ze zelfstandig en worden ze door de moeder weggejaagd. Dat gaat er niet zachtzinnig aan toe. De nestplaats is vrijwel altijd verscholen en onbereikbaar voor andere dieren, vaak hoog in woningen of gebouwen tussen het dakbeschot, maar ook wel onder grote takkenhopen.
De steenmarter maakt weinig geluid. Bij tevredenheid of opwinding kan hij mekkerende of tokkende geluiden maken. Bij angst of opwinding zijn grommende en schreeuwende geluiden mogelijk. Bij confrontaties tussen dieren kunnen ze snijdend krijsen. Jonge dieren op de nestplaats maken vaak piepende geluiden — een veelgehoorde klacht bij mensen die onverwacht een kraamkamer op zolder hebben.
Boommarter (martes martes)
Hoe herkent u een boommarter?
De boommarter lijkt sterk op de steenmarter maar is ranker van bouw en heeft iets langere poten. In de zomer is de vachtkleur koffiebruin, in de winter kastanjebruin. De ondervacht is lichtbruin en in de wintervacht afgescheiden van de dekharen door een wat lichter gekleurde band. Het meest kenmerkende verschil met de steenmarter zit in de keelvlek: die is bij de boommarter meestal gelig tot oranje van kleur, soms ook wit en kan klein en rond zijn maar ook doorlopen tot ver op borst en voorpoten. Bij de steenmarter is de bef altijd wit en gevorkt. De poten zijn altijd veel donkerbruiner van kleur dan de rest van het lichaam. De oren zijn gemiddeld bijna een centimeter groter dan die van de steenmarter, zitten meer boven op de kop en hebben meestal een lichte, redelijk behaarde rand. De nestjongen zijn eerst blauwgrijs van kleur en worden na enkele weken donkerbruin.
In maten: mannetjes hebben een kop-romplengte van 48 tot 53 centimeter, vrouwtjes 40 tot 45 centimeter. De staart meet 24 tot 28 centimeter bij mannetjes en 23 tot 26 centimeter bij vrouwtjes. De achterpoot is 80 tot 95 millimeter bij mannetjes en 85 tot 100 millimeter bij vrouwtjes. Het gewicht loopt uiteen van 1400 tot 2000 gram bij mannetjes en 850 tot 1300 gram bij vrouwtjes.
De uitwerpselen van de boommarter kunnen heel gemakkelijk worden verward met die van de steenmarter. Ze zijn 5 tot 10 centimeter lang en 1 tot 1,5 centimeter dik, groot van vorm als een vraagteken, maar meestal langwerpig en gedraaid met een gevlochten oppervlak en insnoeringen, uitlopend in een punt. In de zomer en herfst zijn pitten en schillen van vruchten te herkennen in de keutels.
Leefwijze en gedrag
De boommarter is overwegend nachtactief, maar soms zijn mannetjes in de ranstijd nog in de vroege ochtend actief. Ook vrouwtjes met opgroeiende jongen gaan vaak overdag op jacht. Hij komt hoofdzakelijk voor in beboste streken en heeft een voorkeur voor naald- en gemengd bos. Af en toe komt hij ook voor in de nabijheid van bebouwing, mits deze in of aan een bosrand ligt. In Nederland komen alleen voortplantende populaties voor op de Veluwe, Utrechtse Heuvelrug en de Drents-Friese wouden. Zwervers kunnen in vrijwel het gehele land worden aangetroffen, ook incidenteel in Friesland.
De boommarter is weinig trouw aan zijn slaapplaatsen: ruim 70% wordt maar één keer gebruikt. Meestal bevinden deze zich in bomen, vaak op oude vogel- of eekhoornnesten. Bij nat en koud weer worden ook konijnenholen gebruikt of kruipt hij in eekhoornnesten. Soms ook in boomholten. Vrouwtjes werpen hun jongen vrijwel altijd in holle bomen.
De territoria van mannetjes kunnen in grote aaneengesloten bosgebieden wel 1000 tot 2000 hectare groot zijn en kunnen die van meerdere vrouwtjes overlappen. Vrouwtjes hebben veel kleinere territoria die variëren van 200 tot 500 hectare. In een landschap met versnipperd liggende bosjes kan een paar echter al leven in bosjes vanaf 50 tot 100 hectare.
Dieren leven solitair en de vrouwtjes verzorgen hun jongen helemaal alleen tot ze zelfstandig zijn. De ranstijd is in juni en juli. Jongen worden geboren in april na een verlengde draagtijd van 9 tot 10 maanden — de eigenlijke draagtijd is slechts 1 maand. Het aantal jongen varieert van 1 tot 4. Na 6 tot 7 weken worden ze gespeend en na 2,5 maand maken ze hun eerste uitstapjes. Na 4 tot 5 maanden zijn ze geheel zelfstandig en al na 1 jaar kunnen ze deelnemen aan de voortplanting.
Het voornaamste voedsel bestaat uit kleine zoogdieren zoals muizen en jonge konijnen, vogels en in de zomer en herfst veel vruchten en bessen zoals bosbessen en vogelkers. In de nazomer wordt ook regelmatig wespenbroed gegeten. De boommarter heeft weinig natuurlijke vijanden. Jonge dieren die net uitlopen zijn echter zeer kwetsbaar en vallen nogal eens ten prooi aan vossen, honden en roofvogels zoals havik en buizerd. In het verkeer vallen ook veel slachtoffers, vooral onder dieren die op zoek zijn naar een eigen leefgebied.
De boommarter maakt weinig geluid. Jonge, hongerige boommarters kunnen klagende en jammerende geluiden maken die vaak doen denken aan vogels of uilen. Volwassen dieren kunnen bij opwinding kekkerende, klokkende en laagtonige brommende geluiden maken en bij angst een hoogtonige schreeuw of krijs.
